Het volgrecht is een vergoeding waarop de kunstenaar of zijn rechthebbenden aanspraak maken telkens een beeldend of grafisch werk wordt doorverkocht met tussenkomst van een professional uit de kunsthandel. Voor een verzamelaar of een vennootschap die kunst bezit, is het een uitstapkost, berekend op de verkoopprijs, bovenop de kosten van de galerie of het veilinghuis en, naargelang de situatie, de belasting op de meerwaarde.
Degressief tarief van 4 % tot 0,25 % per schijf van de prijs zonder btw, begrensd op 12.500 euro per werk en verschuldigd vanaf een doorverkoopprijs van 2.000 euro. De verkoper draagt de kost, de betrokken professional geeft het aan, en het recht loopt tijdens het leven van de kunstenaar en 70 jaar na zijn overlijden.
Een auteursrecht, geen belasting
Het volgrecht gaat terug op richtlijn 2001/84/EG, die in België werd omgezet door de wet van 4 december 2006 en het koninklijk besluit van 2 augustus 2007. Sinds 1 januari 2015 staan de regels in boek XI van het Wetboek van economisch recht (WER), dat de auteurswet van 1994 heeft opgenomen. De Staat ontvangt er niets van: het geld gaat naar de kunstenaar, via de beheersvennootschappen SABAM en SOFAM.
Daardoor verschilt het wezenlijk van een heffing. Het hangt niet af van de gerealiseerde meerwaarde, noch van de fiscale woonplaats van de verkoper. Een werk dat met verlies wordt doorverkocht, is er evengoed aan onderworpen, omdat de berekeningsbasis de prijs is en niet de winst.
Het tarief, schijf per schijf
Elk percentage geldt enkel voor het deel van de prijs dat binnen zijn schijf valt, berekend op de verkoopprijs zonder btw. Het totaal is begrensd op 12.500 euro per werk.
| Schijf van de verkoopprijs | Tarief | Cumulatief recht aan het einde van de schijf |
|---|---|---|
| Tot 50.000 euro | 4 % | 2.000 euro |
| Van 50.000,01 tot 200.000 euro | 3 % | 6.500 euro |
| Van 200.000,01 tot 350.000 euro | 1 % | 8.000 euro |
| Van 350.000,01 tot 500.000 euro | 0,5 % | 8.750 euro |
| Boven 500.000 euro | 0,25 % | Maximum van 12.500 euro bereikt bij 2.000.000 euro |
Drie eenvoudige berekeningen. Een schilderij van 30.000 euro draagt 4 % van 30.000 euro, dus 1.200 euro. Bij 120.000 euro telt u 4 % van 50.000 euro (2.000 euro) en 3 % van 70.000 euro (2.100 euro) samen, goed voor 4.100 euro of 3,4 % van de prijs. Bij 600.000 euro is het totaal 2.000 + 4.500 + 1.500 + 750 + 250, dus 9.000 euro of 1,5 % van de prijs. Hoe duurder het werk, hoe lager het relatieve gewicht.
Wanneer het geldt en wanneer niet
De trigger is een doorverkoop door of met een professional uit de kunsthandel: galerie, veilinghuis, handelaar, tussenpersoon. Een verkoop tussen twee particulieren zonder enige professional valt erbuiten. De eerste verkoop door de kunstenaar zelf is geen doorverkoop en wordt niet geviseerd.
Drie drempels en uitzonderingen tellen. Onder een doorverkoopprijs van 2.000 euro is er geen volgrecht. Ook niet wanneer de doorverkoop plaatsvindt binnen drie jaar na de rechtstreekse aankoop bij de kunstenaar en de prijs niet meer dan 10.000 euro bedraagt. Tot slot vervalt de bescherming 70 jaar na het overlijden van de kunstenaar: een werk van een auteur die langer geleden overleed, is vrij van elke vergoeding.
Dat laatste punt is nuttig in een gemengde verzameling. Een kavel met een oud werk en een werk van een levende kunstenaar behandelt u niet als één blok: het recht wordt per werk berekend, met een eigen maximum.
Wie betaalt en wie geeft aan
De economische last rust op de verkoper. Qua betalingsverplichting viseert de wet de professionals uit de kunsthandel die bij de verkoop betrokken zijn, en zij zijn hoofdelijk gehouden. Bij een openbare verkoop komt ook de openbare ambtenaar in het circuit. De aangiftes verlopen via het elektronische platform e-Resale Right (resaleright.be), opgezet door SABAM in overleg met SOFAM.
Het volgrecht wordt per werk en per verkoop afgerekend, en de tussenkomende professional is er hoofdelijk voor aansprakelijk. Het verkoopmandaat of de voorwaarden van het veilinghuis moeten dus zwart op wit zeggen wie het voorschiet en hoe het wordt doorgerekend. Zwijgt het contract, dan merkt u dat achteraf op de nettoprijs die u ontvangt.
Wat de prijs ook is, het recht bedraagt nooit meer dan 12.500 euro per werk. Dat maximum wordt pas bereikt vanaf 2.000.000 euro verkoopprijs. Bij de meeste privéverzamelingen ligt de realistische vork tussen enkele honderden en enkele duizenden euro.
Wat dit verandert aan een uitstaprekening
Wie de doorverkoop van een werk doorrekent, plaatst het volgrecht bij de overdrachtskosten, naast de commissie van de tussenpersoon. Het wordt best vergeleken met de fiscaliteit van de meerwaarde, die afhangt van de hoedanigheid van de verkoper (particulier die zijn vermogen normaal beheert, vennootschap, professional). De exacte boekhoudkundige en fiscale behandeling van deze kost, onder meer de impact op het resultaat van een vennootschap, bevestigt u vóór de verkoop met de boekhouder van de vennootschap.
Aan de aankoopzijde geldt hetzelfde omgekeerd: een werk van een levende kunstenaar, of van iemand die minder dan 70 jaar geleden overleed, sleept deze kost mee naar de uitgang. Bij een aankoop met een lange bewaartermijn rekent u hem mee in het verwachte nettorendement.
Veelgestelde vragen
Wat is het tarief van het volgrecht in België?
Het tarief is degressief: 4 % tot 50.000 euro, 3 % van 50.000,01 tot 200.000 euro, 1 % van 200.000,01 tot 350.000 euro, 0,5 % van 350.000,01 tot 500.000 euro en 0,25 % daarboven. Het totaal is begrensd op 12.500 euro per werk.
Vanaf welke prijs is het volgrecht verschuldigd?
Het is verschuldigd vanaf een doorverkoopprijs van 2.000 euro. Het geldt ook niet bij een doorverkoop binnen drie jaar na de rechtstreekse aankoop bij de kunstenaar, zolang de prijs niet hoger is dan 10.000 euro.
Wie moet het volgrecht betalen bij een doorverkoop?
De kost is voor rekening van de verkoper, maar de professionals uit de kunsthandel die bij de verkoop betrokken zijn, moeten het hoofdelijk aangeven en afdragen. Een verkoop tussen particulieren zonder professional valt er niet onder.
Het eerste gesprek dient om het volgrecht te plaatsen in de volledige uitstaprekening van een verzameling, met de kosten en de fiscaliteit die bij uw situatie horen. Het vervangt het advies van een fiscaal advocaat of erkend boekhouder over een concrete verkoop niet.